Geschiedenis van het café

Café De Engelstede, vroeger ook wel café Spoorzicht genoemd, is gebouwd in in het jaar 1927 in Engelbert. Het gebouw zelf heeft een bijzondere vorm van de zijkant gezien. De architect heeft het in de vorm van een locomotief gebouwd omdat er op de dijk voor het café een treinspoor (Woldjerspoor) lag welke van Groningen naar Delfzijl liep.

Destijds deed café Spoorzicht dienst als koffiekamer voor de reizigers en het personeel van het Woldjerspoor. Maar naast koffiekamer was het café vooral een dorpscafé waar de jaarlijkse toneeluitvoering en de laatste nieuwtjes werden besproken.

Tegenwoordig heet café De Engelstede en is het geen spoorweg of dorpscafé meer. Hoewel de spoorweg in de loop van de tijd ook helemaal verdwenen proberen de huidige eigenaren het café weer zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat terug te brengen.

Geschiedenis van het dorp

Een bezoek aan Engelbert loont de moeite. Karakteristieke gevels, die vertellen van vervlogen tijden, veel natuurschoon in de omgeving en niet te vergeten een riant natuurzwembad waar half Groningen wel in lijkt te passen, zo groot is het.

Zeker is dat Engelbert reeds in de de 13e eeuw bestond. Het heette toen Egnebert; afkomstig van Egne (afkomstig van de Oostfriese geslachtsnaam Eggema) en berd (van gebuurte). We hebben het hier over het gebuurte van Eggema.

Het ligt een het landschap Gorecht, waarbij Engelbert tot de lage zijde behoort. Door zijn lage ligging is Engelbert vaak overstroomd; in 1257, 1262 (met aardbeving) en de Marcellusvloed in 1267. Dat kwam enerzijds door de turfafgraving, anderzijds door de bebouwing waardoor de grond inklinkt (inzakt). Daardoor was afwatering via de Hunze naar het Reitdiep niet meer goed mogelijk. Het moest via het Scharmerzijlvest naar Delfzijl (een zijlvest is de organisatie van een afwateringsgebied). Hiertoe werd in 1570 een overeenkomst getekend.

In de zeventiende eeuw werd het turfsteken echt stevig aangepakt. Maar waar veen was weggegraven ontstonden watervlakten. Het noodweer bij de Sint-Maartensvloed in november 1686 richtte dan ook veel schade aan: alle dijken langs de Eems en Dollard werden weggeslagen, in het dorp waren 16 huizen beschadigd en 40 koeien weggespoeld. Bij de kerstvloed van 1717 (kerstnacht) kwam zelfs de stad Groningen onder water te staan. Engelbert verloor er 12 huizen en het benodigde vee bij. Maar zelfs nadat het te bemalen land geheel omdijkt was en er 2 watermolens waren gebouwd, was het overstromingsgevaar nog niet afgelopen. Werd de torenklok geluid, dan was er weer een dijk doorgebroken. Het gevaar was pas geweken nadat men een sluis had gebouwd en de beide molens naar de borgsloot had verlegd. de situatie werd zelfs nog beter door de komst van het stoomgemaal in 1910.

De Franse revolutie leidde in Nederland tot een strijd tussen oranjeklanten en patriotten, die zich ook wel Batavieren noemden. Deze moesten vluchten maar kwamen met hun Franse 'bevrijders' terug. Het gevolg van hun revolutie werd de Bataafse republiek (1798) genoemd. Nu moest het volk aan de macht. Dus werden er snel plaatselijke besturen van de grond getrokken. Op die manier werd Engelbert ingedeeld bij de gemeente Westerbroek (1808-1811). Meer 'rechten' dan publicatie van Besluiten en inkwartiering van troepen had men overigens niet. Dat laatste betekende vaak dat de soldaten door de inwoners moesten worden gevoed en onderhouden! Na de inlijving bij het Franse Keizerrijk werd deze gemeente gesplitst en viel Engelbert onder de gemeente Noorddijk (1811-1969). Per 1 januari 1969 ging het merendeel der bewoners van de gemeente Noorddijk naar de gemeente Groningen; 125 bewoners vielen aan Hoogezand toe. Op de plaats van het koor van de huidige kerk in Engelbert stond tot 1594 een kapel. Daarna is er een kerk gebouwd, die vergroot werd in 1779 en in 1904 een nieuw dak met toren kreeg. Van oudsher was de koster tevens schoolmeester. De sollicitatieprocedure bestond uit psalmen zingen in de kerk. De examinator trok buiten een streep waar hij het nog net kon horen. Met de Bataafse revolutie ging het gezag over de school van de kerk naar de overheid. Dit was ook wel nodig, want veel kennisoverdracht was er niet. De staat richt kweekscholen op om de onderwijzers degelijk op te leiden. Het dorp heeft een heuse borg gekend: het Huis Delmina, in 1779 gebouwd door de heer Hendrik Woortman, in 1839 afgebroken. Waarschijnlijk heeft hij de Woortmansdijk aangelegd. Dat die modderweg in 1874 een grindweg werd, was een hele verbetering, in 1926 werd de dijk verhard. Nog beter werd het met de aanleg van het Woldjerspoor. Die liep over een dijk. De afgraving die daarvoor nodig was veroorzaakte de huidige zwemplas. De springtoren staat er al sinds 1935. Waar vroeger dit spoor liep is nu een gelijknamige weg aangelegd. Het voormalige station doet nu dienst als woonhuis en opslag van matrassen. Café Spoorzicht heeft zijn naam veranderd in café Engelstede. Als je over de dijk loopt zie je in de diepte het nieuwe multifunctionele sportcentrum liggen: een groot gebouw, een stad waardig. Wisselgeld voor de bouw van meerstad?